ΔΙΟΙΚΗΣΗ
ΥΠΗΡΕΣΙΕΣ ΔΗΜΟΥ
ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΔΗΜΟΥ
Αρχική arrow Τοπικές Κοινότητες arrow Τοπική Κοινότητα Αρχαγγέλου

Τοπική Κοινότητα Αρχαγγέλου Εκτύπωση
 

Ο Αρχάγγελος - πλούσιο σε φυσικές ομορφιές - είναι από τα μεγαλύτερα και το πιο ακμαίο από τα βλαχομογλενίτικα χωριά. Παλιότερα ονομαζόταν UOSAN ή Χοστιάνους ή Χόστιανες ή Όσσιανη. Βρίσκεται σε υψόμετρο 820 μέτρα στις βορειοδυτικές πλαγιές του Πάικου και σε απόσταση 35 χιλιομέτρων από την Αριδαία ενώ ο πληθυσμός του είναι γύρω στους 700 κατοίκους.

Η ιστορία του Αρχαγγέλου φαίνεται να είναι συνυφασμένη με την ιστορία του μοναστηριού του Αρχαγγέλου Μιχαήλ το οποίο βρίσκεται 3 περίπου χιλιόμετρα βορειοδυτικά του ανάμεσα στις βραχώδεις και απόκρημνες κορυφές της Τζένας, και της βόρειας κατάφυτης πλευράς του όρους Πάικο, πάνω σε επιλεγμένο πλάτωμα, ώστε να δεσπόζει πανοραμικά του κάμπου της Αλμωπίας. Το γεγονός ότι έχει διαφυλαχθεί σε σημαντικό βαθμό η παραδοσιακή αρχιτεκτονική οδήγησαν τις αρχές να χαρακτηρίσουν τον Αρχάγγελο ως παραδοσιακό και διατηρητέο οικισμό.

Αρχαιολογικές ανασκαφές έφεραν στο φως το 1973 εγκαταστάσεις μιας οργανωμένης κοινότητας με αξιόλογο νεκροταφείο των τελευταίων ρωμαϊκών χρόνων. Σύμφωνα με μία από τις απόψεις που έχουν εκφραστεί κατά καιρούς για την ετυμολόγηση του παλιού ονόματος του χωριού, αυτό προέρχεται από τη λατινική λέξη hostia, που σημαίνει σφάγιο, θύμα, ιερό. Ωστόσο κάποιες τοπικές παραδόσεις δίνουν τις δικές τους ερμηνείες για τη δημιουργία του χωριού και την προέλευση του ονόματος Όσσιανη. Μια από αυτές αναφέρει ότι σε παλιότερους χρόνους υπήρχαν γύρω στην περιοχή επτά μικρότεροι οικισμοί ανάμεσά τους και η Όσσιανη και κάθε χρόνο οι κάτοικοί του μαζεύονταν για τη γιορτή της εκκλησίας του Αγίου Αθανασίου στην  Όσσιανη. Κάποια χρονιά αποφάσισαν να κατοικήσουν όλοι μαζί και να δημιουργήσουν ένα μεγαλύτερο χωριό γύρω από την εκκλησία

Το όνομα Όσσιανη μπορεί να προήλθε από το σλάβικο αριθμητικό osem γιατί από τα επτά χωριουδάκια έγινε το όγδοο ή από την τούρκικη λέξη hoς που σημαίνει καλά, καθώς η δημιουργία του νέου χωριού αποδείχτηκε πολύ καλή. Αγιορείτικα έγγραφα της βιβλιοθήκης της Μονής Μεγίστης Λαύρας έφεραν στο φως στοιχεία για την ιστορία του χωριού κατά τους βυζαντινούς χρόνους, όπου το παλιό όνομα του χωριού Όσσιανη οδήγησε στην ταύτισή του με το χωριό Χώστιανη ή Χώστιανες των βυζαντινών γραφών.  

Αξιοθέατα: Ιερά Μονή Αρχαγγέλου Μιχαήλ

Το μοναστήρι του Αρχαγγέλου Μιχαήλ αποτελεί ένα πολύτιμο και ανεκτίμητο στολίδι όλης της περιοχής. Η πλούσια και μακραίωνη ιστορία του, η εθνική και θρησκευτική προσφορά του, η επιβλητικότητά του και οι τοιχογραφίες του εσωτερικού του ναού, οι οποίες διακρίνονται για τη μοναδική γλυκύτητα στα πρόσωπα, αλλά και ρεαλισμό στην κίνηση  , η αναβίωσή του και η ανοδική του πορεία  που τείνει να το αναδείξει σ’ ένα από τα μεγαλύτερα προσκυνήματα της Βόρειας Ελλάδας, σε συνδυασμό με την πλούσια χλωρίδα και πανίδα που το περιβάλλει.

Η παράδοση το θέλει, δικαιολογημένα ή όχι, να είναι χτισμένη η Μονή επάνω σε αρχαίο Ιερό, αφιερωμένο στη Θεά του κυνηγιού Άρτεμη, λόγω της πλούσιας πανίδας και χλωρίδας της περιοχής. Σήμερα είναι αποδεδειγμένο τόσο από έγγραφα, που σώζονται στην Ιερά Μονή Μεγίστης Λαύρας του Αγίου Όρους, όσο και από άλλα αποκαλυφθέντα στοιχεία, προηγούμενου αιώνα, ότι ήταν αφιερωμένη στον Άγιο Ιωάννη τον Πρόδρομο. Από διάφορα έγγραφα, όπως από το Χρυσόβουλο Λόγο του Αλέξιου Κομνηνού που εκδόθηκε το 1082 φαίνεται να υφίσταται από τον 11ο αιώνα ως μετόχι της Μεγίστης Λαύρας του Άθωνος.

Ανεξάρτητα όμως από όλα τα παραπάνω, γεγονός παραμένει, ότι ενάμιση και πλέον αιώνα αφ’ ότου «ανακαινίσθηκε» το Μοναστήρι είναι αφιερωμένο και έχει προστάτη και οδηγό του τον Αρχάγγελο Μιχαήλ.

Το 1858 με Σουλτανικό φιρμάνι ανιδρύθηκε η Μονή και μετονομάσθηκε έτσι, επειδή κατά την παράδοση η πυρπόληση της Μονής έγινε την 6η Σεπτεμβρίου, ημέρα του εν Χώναις θαύματος του Αρχαγγέλου και εις ένδειξη ευγνωμοσύνης από πολλούς κατοίκους της περιοχής, που διασώθηκαν αβλαβείς την ημέρα της καταστροφής από βέβαιο θάνατο.

Το 1182 ή 1183 η Μονή της Μ. Λαύρας ιδρύει μετόχι της υπό μορφή κανονικής Μονής στο χωριό Χώστιανη (σημερινό Αρχάγγελο).

Το Μοναστήρι της Όσσιανης μέχρι τον 18ο αιώνα έχει μια ζωντανή παρουσία στην περιοχή σε σημείο ώστε να ιδρύει θυγατρική μονή στους πρόποδες του Βόρα έξω από το χωριό Πρόμαχοι. Το  μοναστήρι είναι του Αγίου Ιλαρίωνα Επισκόπου Μογλενών. Το μοναστήρι πολιορκήθηκε από τους Τούρκους μέσα στα χρόνια του 18ου αιώνα . Οι Τούρκοι κατέσφαξαν τους μοναχούς κι έκαψαν το μοναστήρι. Διέφυγε μόνο ένας ο οποίος αιμόφυρτος έσπευσε στη Μεγάλη Μονή.

Ο κίνδυνος για το μοναστήρι ήταν μεγάλος. Ήταν τότε που εξισλαμίστηκαν οι κάτοικοι του σημερινού χωριού της Νότιας. Τότε συνέβει και το τραγικό συμβάν της πυρπόλησης της Μονής από τους νεοφώτιστους Μουσουλμάνους οι οποίοι κατέστρεψαν και τις γύρω κτιριακές εγκαταστάσεις. Καταστράφηκαν τα υποστατικά, τα χωράφια, τα δάση και τα βοσκοτόπια άλλαξαν κυρίους και σκόρπισαν οι πάροικοι και τα ζώα της Μονής.

Η ερήμωση κρατά παραπάνω από μισό αιώνα, αλλά ήδη το 1858 με άδεια του σουλτάνου ανιδρύεται η πυρπολημένη Μονή και ο Βαλής των Βιτωλίων επιστρέφει πίσω τα κτήματα που είχε οικειοποιηθεί. Στο εξής ξεκινάει μια οικονομική ευρωστία και το Μοναστήρι παρέχει δυναμική αρωγή στους άπορους της περιοχής. Οι μοναχοί αναλαμβάνουν πρωτοβουλίες στους τομείς της μόρφωσης, της ηθικής συμπαράστασης και του εθνικού προσανατολισμού της Καρατζόβας.

Ο 19ος αιώνας είναι μια από τις στυγνές περιόδους της τούρκικης δουλείας. Παρ’ όλ’ αυτά η Μονή του Αρχαγγέλου Μιχαήλ είναι μια ρωμαλέα παρουσία στη βορινή Αλμωπία. Μέσα σ’ αυτή την κυψέλη των μοχθούντων μοναχών και λαϊκών, τα κελιά μετασχηματίζονται σε αίθουσες «Κρυφού Σχολειού». Τα παιδιά διδάσκονται τη σοφία των προγόνων και πρώτα – πρώτα τα ελληνικά γράμματα. Έτσι επιστρέφοντας στον τόπο τους γίνονται παπάδες, δάσκαλοι, ψάλτες.

Εκεί στα ψηλά βουνά της Τζένας και του Κόζιακα ανδρώνεται μια γενιά νέων πατριωτών που ξέρουν ποιοι είναι, τι ζητούν. Το ίδιο χρονικό διάστημα τους περιβάλλουν από παντού η βία, ο τρόμος. Η προπαγάνδα των Βουλγάρων και Ρουμάνων .

Στο Μακεδονικό Αγώνα η Ιερά Μονή ήταν το κέντρο του Ελληνισμού και προπύργιο του Οικουμενικού Πατριαρχείου. Όσο για την  εθνική του προσφορά δεν είναι λίγες οι περιπτώσεις όπου γενναίοι οπλαρχηγοί ντύνονταν μοναχοί καθοδηγούμενοι από τον Αρχάγγελο Μιχαήλ για να εμψυχώνουν και να καθοδηγούν με τη σειρά τους τους  Μεκεδονομάχους, αλλά και τους φοβισμένους κατοίκους της περιοχής.

Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί ο γενναίος οπλαρχηγός Καπετάν Ματαπάς(οπλαρχηγός Μιχαήλ Ανααγνωστάκος) που με το ψευδώνυμο Παπά Χρήστος και με έδρα το Μοναστήρι του Αρχαγγέλου, οργάνωσε αντιστασιακά την περιοχή της Αριδαίας και της Γουμένισσας του Κιλκίς.

Άλλοι γενναίοι οπλαρχηγοί χρησιμοποιούσαν τη Μονή ως ορμητήριο και κρησφύγετο, όπως ο Υποπλοίαρχος Γεώργιος Κακουλίδης, ο Νικόλαος Βλάχος, ο Εμμανουήλ Σκουντρής, ο οποίος σημειώνει νίκες κατά των Βουλγάρων στους  Προμάχους και σε άλλα σημεία της Αλμωπίας.

Η Μονή για αρκετές δεκαετίες αποτελούσε παρεκκλήσι της ενορίας του χωριού Αρχάγγελος. Επί επισκόπου Καλλινίκου επανιδρύθηκε η Μονή και επί του διαδόχου του Χρυσοστόμου έγινε η επάνδρωση και η ανακαίνισή της. Σήμερα λειτουργεί ως ανδρώα Μονή με κοινοβιακό τυπικό.

Στολίδι της Αλμωπίας και τελευταίος σταθμός του Ν. Πέλλας προς το Ν. Κιλκίς, η Ιερά Μονή του Αρχαγγέλου Μιχαήλ, ορθώνεται ως άγρυπνος φρουρός των βορείων συνόρων και ως φάρος πνευματικός των ελάχιστων κατοίκων της περιοχής και των χιλιάδων διερχόμενων προσκυνητών που το επισκέπτονται κάθε χρόνο.

Ο ρυθμός του ναού του Aρχαγγέλου Μιχαήλ είναι «τρίκλιτη Βασιλική» και οι τοίχοι του Ναού είναι λίθινοι πάχους ενός μέτρου.

Το καθολικό του ναού είναι κατάγραφο από τοιχογραφίες λαϊκών ζωγράφων από το Κρούσοβο

Οι περιφημότερες τοιχογραφίες είναι σκηνές από το μαρτύριο της Αγίας Χρυσής και η αγιογραφία του Αγίου Ιλαρίωνα Επισκόπου Μογλενών, μοναδική σε όλη την Ελλάδα

Διασώζεται και η θαυματουργός εικόνα του Αρχαγγέλου Μιχαήλ.

 

Ασχολίες των κατοίκων

Οι κάτοικοι είναι στην πλειονότητά τους γεωργοί και ασχολούνται κυρίως με την καλλιέργεια και παραγωγή αρίστης ποιότητας κερασιών και πατάτας.

Καλλιεργούνται 120.000 δέντρα σε έκταση 6.000 στρεμμάτων και παράγονται 6.000 τόνοι τραγανά και γαλανά κεράσια καθώς και ποικιλίες μεγαλόκαρπων κερασιών. Επίσης καλλιεργούνται 3.000 στρέμματα πατάτας και παράγονται 7.000 τόνοι πατάτας.

 

Πολιτιστικές δραστηριότητες

Οι πιο αξιόλογες πολιτιστικές δραστηριότητες είναι:

§  Η αναβίωση των καλάντων και του εθίμου της Σούρβας από τον  Πολιτιστικό Σύλλογο.

To βράδυ, της προπαραμονής της Πρωτοχρονιάς , μικροί και μεγάλοι  ψάλλουν τα κάλαντα σε όλα τα σπίτια του χωριού.

Οι νοικοκυρές και νοικοκύρηδες εκτός από χρήματα δίνουν και «τσούντι», δηλαδή λουκάνικα, ούζο και κρασί ως δώρο για το μεγάλο τραπέζι στο μεγάλο γλέντι που θα ακολουθήσει την επόμενη μέρα.

Φεύγουν από τα σπίτια όλοι μαζί φωνάζοντας: « Σούρβαααααα!»

Την επόμενη βραδιά, παραμονή της Πρωτοχρονιάς ανάβουν στην πλατεία του χωριού μεγάλες φωτιές, όπου γύρω από αυτές στήνεται μεγάλο γλέντι με τη συμμετοχή όλων των χωριανών αλλά και πολλών επισκεπτών. Όλοι μαζί βρίσκονται  για τον αποχαιρετισμό του παλιού χρόνου και το καλωσόρισμα του νέου.

·         Η Γιορτή των Κερασιών του Αρχαγγέλου που πραγματοποιείται κάθε χρόνο το τρίτο ή τέταρτο Σαββατοκύριακο του Ιουλίου.

Έχει ως κύριο σκοπό την προβολή του τοπικού προϊόντος (κεράσι), αλλά και την προβολή του Νομού Πέλλας γενικότερα και διοργανώνεται μέχρι σήμερα από τον Πολιτιστικό Σύλλογο και διάφορους τοπικούς φορείς σε συνεργασία με το Δήμο και τη μέχρι πρότινος Νομαρχία Πέλλας.

Στα πλαίσια της γιορτής πραγματοποιούνται πολιτιστικές εκδηλώσεις με την συμμετοχή πολιτιστικών συλλόγων από την Ελλάδα και το εξωτερικό, διάφορες θεματικές εκθέσεις (τοπικών προϊόντων, φωτογραφίας, κ.α.).

Η Γιορτή των κερασιών είναι ένα πολύ αξιόλογο πολιτιστικό γεγονός, όχι μόνο για το Δήμο Αλμωπίας, αλλά και για το νομό Πέλλας και αξίζει κανείς να επισκεφθεί το χωριό εκείνες τις ημέρες και να παρακολουθήσει τις εκδηλώσεις και τις εκθέσεις, αλλά και να γευτεί παραδοσιακά γλυκά, κεράσια και διάφορα παραδοσιακά εδέσματα.

 arxagg (1).jpg

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

arxagg (2).jpg

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 arxagg (3).jpg

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 arxagg (4).jpg

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

arxagg6.jpg

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Πηγές:

Αστέριος Ι. Κουκούδης: Μελέτες για τους Βλάχους Γ΄ Τόμος  «Οι Ολύμπιοι Βλάχοι και τα Βλαχομογλενά»

Μιχαήλ Α. Μαρτάκης Συντηρητής Αρχαιοτήτων : «Ιερά Μονή Αρχαγγέλου Μιχαήλ Αλμωπίας του Νομού Πέλλας».

Δρένος Διονύσιος Πρόεδρος του Δημοτικού Διαμερίσματος Αρχαγγέλου

Αρχείο Μορφωτικού Πολιτιστικού Συλλόγου Βλάχων Αρχαγγέλου

Φωτογραφίες: Μπουτσάκης Νεκτάριος

Αρχείο Μορφωτικού Πολιτιστικού Συλλόγου Βλάχων Αρχαγγέλου

 


ΕΝΗΜΕΡΩΣΗ
ΕΡΓΑ ΔΗΜΟΤΩΝ
Έρευνα Απόψεων
banner_diavgia.png